دروس سوم راهنمایی

فصل 10 – انسان و حركت
استخوان و كار آن :

انسان مانند بسياري از جانوران بزرگ داراي پر چوبي به نام اسكلت داخلي است كه شامل استخوان ها،‌غضروف ها و اجزاي ديگراست. استخوان ها به بدن شكل مي دهند و باعث مي شوند كه بتوانيم راست بايستيم. كار ديگر آن ها حفاظت از اندام هاي ويژه اي مانند مغز و قلب است. از طرف ديگر وجود استخوان ها باعث مي شوند تا اندام هاي حركتي بطور مناسب و با سرعت لازم حركت كنند. برخي استخوان ها مثل دنده ها،‌ جمجمه ، جناغ و لگن در توليد گلبول هاي خوب مؤثرند.

  ساختمان استخوان :

استخوان اندامي زنده است. سلول هاي استخواني تقريباً مانند كشمش هاي يك كيك كشمشي در ماده اي زمينه اي قرار دارند. اين ماده از كلسيم، فسفر و رشته هاي پروتئيني دراز ساخته شده است كه با چشم ديده نمي شود. كلسيم و فسفر باعث استحكام استخوان مي شوند و آن را در برابر فشار مقاوم مي سازند. رشته هاي پروتئيني باعث مقاومت استخوان در برابر ضربه مي شوند.

اگردر غذاي انسان به اندازه كافي كلسيم و فسفر وجود نداشته باشد، استخوان ها ضعيف مي شوند. به همي دليل كمبود كلسيم و فسفر در كودكان، باعث خميدگي استخوان هاي پا مي شوند. هر چه سن انسان بالا مي رود ، توليد رشته هاي پروتئيني استخوان كاهش بيشتري مي يابد. در برخي افراد كاهش بيش از اندازه رشته هاي پروتئيني باعث مي شود استخوان ها آسيب پذيرترشوند.  

  غضروف :

بخش مهمي از اسكلت انسان را غضروف تشكيل مي دهد. غضروف نرم تر و قابل انعطاف تر از استخوان است. نوك بيني و لاله ي گوش شما از غضروف ساخته شده است. لايه اي از غضروف روي استخوان هاي متحرك را در محل اتصالشان بر يكديگر پوشانده است. سطح لغزنده ي غضروف مانع اصطكاك استخوان ها مي شود.

بيشتر استخوان ها در ابتدا از جنس غضروف اند اما به تدريج با جذب كليسيم و فسفر غذا،‌تبديل به استخوان مي شوند. استخواني شدن،‌از دوران جنيني شروع مي شود و تا حدود 20 سالگي ادامه پيدا مي كند. از آن به بعد، امكان افزايش قطر و ترميم (در صورت شكستيگي و آسيب ديدگي) وجود دارد اما رشد طولي متوقف مي شود.  

  مفصل :

محل اتصال استخوان ها را به هم را مفصل مي گويند. مفصل ها را بر اساس ساختمان و نوع حركت به سه گروه ثابت نيمه متحرك و متحرك تقسيم مي كنند. استخوان ها در محل مفصل هاي ثابت به كمك رشته هاي سخت و در مفصل هاي نيمه متحرك به كمك غضروف در كنار يكديگر قرارگرفته اند اما ساختمان مفصل هاي متحرك پيچيده تر است.

  ماهيچه و كار آن :

حدود 3/1 تا 2/1 وزن بدن شما مربوط به ماهيچه هاست.بعضي از اندام هاي بدن از ماهيچه درست شده اند. گروهي از ماهيچه ها نيز باعث حركت استخوان ها و اندام هاي بدن مي شوند. تمامي حركات بدن مانند پلك زدن چشم، پا زدن به توپ، حركت غذا در لوله گوارش، ‌تنگ يا گشاد بودن رگ ها، تپش هاي قلب، بايد بوسيله ي ماهيچه ها انجام مي گيرد.
ماهيچه ها از سلول هاي ويژه اي به نام تار ماهيچه اي ساخته شده كه در كنار يكديگر رديف شده اند. درون سلول هاي ماهيچه اي ،‌رشته هاي باريكي از جنس پروتئين وجود دارد كه مي توانند منقبض يا كوتاه تر شوند. وقتي همه ي سلول هاي يك ماهيچه با هم منقبض شوند،‌ماهيچه نيز منقبض مي شود و در حقيقت حركت مي كند.

  ماهيچه هاي اسكلتي:

ماهيچه هاي اسكلتي شكل هاي مختلفي وجود دارند. اين ماهيچه ها شامل دسته هايي از سلول هاي ماهيچها ي هستند كه به كمك بافت پيوندي در كنار يكديگر قرار گرفته اند. بافت پيوندي بين تارهاي ماهيچه اي تا دو سر ماهيچه ادامه مي يابد و طناب محكم سفيد رنگي به نام زردپي (تاندون) بوجود مي آورد كه معمولاً به استخوان مفصل مي شود. بزرگ ترين زردپي بدن زردپي آشيل است. كه از پشت ساق پا تا كف پا امتداد مي يابد. نام اين زردپي به عنوان نشانه اي از قدرت و استحكام معروف شده است.

وقتي ماهيچه منقبض مي شود، طول آن كم و ضخامتش زياد مي شود، در اين حالت زردپي و استخواني را كه به آن اتصال دارد مي كشد اما اين ماهيچه با انبساط خود نمي تواند استخوان را به جاي قبلي بازگرداند. اين عمل را بايد يك يا چند ماهيچه در سمت ديگر استخوان به كمك انقباض خود، انجام دهد. به همين دليل بيشتر ماهيچه هاي اسكلت عمل متقابل دارند و جفت جفت كار مي كنند.

  سؤالات از متن فصل 10
1 – لازمه زنده ماندن جانور حركت است.
2 – انسان براي به حركت درآوردن «ماهيچه و استخوان» نياز دارد.
3 – ماهيچه ها در چه صورت بهتر عمل مي كنند؟

در صورتي كه به جاي مناسبي تكيه داشته باشند. اين تكيه گاه همان استخوان ها هستند.  

  4 – وظايف استخوان ها را نام ببريد.

1 – به بدن شكل مي دهند.
2 – از اندام ها (مانند مغز و قلب) محافظت مي كنند
3 – باعث مي شوند تا اندام هاي حركتي بطور مناسب و با سرعت لازم حركت كنند
4 – برخي از آن ها در توليد گلبول هاي خون مؤثرند.  

  5 – سلول استخواني در ماده اي زمينه اي قراردارد. جنس اين ماده چيست؟

اين ماده از كلسيم ، فسفر و رشته هاي پروتئيني ساخته شده است.  

  6 – چرا هر چه سن بالاتر مي رود، آسيب پذيري استخوان ها بيشتر مي شود؟

هر چه سن انسان بالاتر مي رود، توليد رشته هاي پروتئيني، استخوان كاهش بيشتري مي يابد در برخي افراد، كاهش بيش از اندازه ي رشته هاي پروتئيني باعث مي شود، استخوان ها آسيب پذيرتر مي شوند.  

  7 – كار غضروف چيست؟

... از غضروف روي استخوان هاي متحرك را در محل اتصالشان به يكديگر پوشانده است. سطح لغزنده ي غضروف مانع اصطكاك استخوان ها مي شود.  

  8 – استخواني شدن از .... شروع مي شود و تا ...... ادامه پيدا مي كند.

دوران جنيني – حدود 20 سالگي  

  9 – چه نوع تفاوت ساختماني ميان انواع مفصل ها وجود دارد؟

استخوان ها در محل مفصل هاي ثابت به كمك رشته هاي سخت و در مفصل هاي نيمه متحرك به كمك غضروف در كنار يكديگر قرار گرفته اند اما ساختمان مفصل هاي متحرك پيچيده تر است.  

  10 – استخوان به كمك رشته هاي محكمي از...........به نام..........در محل خود مستقر شده اند؟

بافت پيوندي – رباط  

  11- مهره هاي كمر، جمجمه و شانه هر يك داراي چه نوع مفصل هستند؟

مهره هاي كور -> نيمه متحرك
جمجمه -> ثابت
شانه -> متحرك

112 – ماهيچه ها چگونه منقبض يا كوتاه مي شوند؟
درون سلول هاي ماهيچه اي ، رشته باريكي از جنس پروتئين وجود دارد كه مي توانند منقبض يا كوتاه تر شوند. وقتي همه سلول هاي يك ماهيچه با هم منقبض شوند، ماهيچه نيز منقبض مي شود.

13 – زرد پي چيست؟
زردپي يا ناندون طناب سفيد محكم از جنس بافت پيوندي بين تارهاي ماهيچه اي است كه تا دو سر ماهيچه ادامه مي يابد.

14 – وقتي ماهيچه ...............مي شود طول آن كم و ضخامتش.............مي شود.
منقبض – زياد  

**********

فصل 11 هماهنگي و ارتباط

وقتي كه هنگام بازي توپي به سمت شما مي آيد، چشم شما بايد با ماهيچه هاي دست و پا براي ديدن و گرفتن آن ارتباط برقرار مي كند. از طرف ديگر، ماهيچه هاي شما بايد با دستگاه گردش خون و تنفس شما ارتباط داشته باشد تا فعاليت آن زيادتر شود و غذا و اكسيژن بيشتري به سلول هاي ماهيچه اي برساند. در ضمن شما به روحيه اي قوي در هنگام بازي نيازي داريد. همه اين اعمال و رفتارها به هماهنگي نياز دارند. هماهنگي : پاسخي در برابر شرايط محيط خارجي و محيط داخلي بدن است. وقتي محيط اطراف جاندار تغيير كند. نوع رفتار آن جاندار نيز عوض مي شود.

دستگاه عصبي :

دستگاه عصبي كه وظيفه كنترل، ارتباط، هماهنگي اندام هاي مختلف بدن را به عهده دارد، شامل شبكه اي از سلولها عصبي به نام نورون است كه با يكديگر ارتباط متقابل دارند. شبكه هاي نورون ها بطور پيوسته اطلاعاتي را درباره شرايط داخلي و شرايط محيطي جمع آوري و هماهنگ كرده، آن ها را تفسير مي كند. دستگاه عصبي بدن شما دو بخش اصلي دارد: دستگاه عصبي مركزي: اجتماعي از نورن ها بصورت مغز و نخاع، كه مراكز كنترل اعمال ارادي و غيرارادي بدن هستند. اين دستگاه ، اطلاعات دريافت شده ازمحيط بيرون و درون بدن راتفسير مي كند و به آنها پاسخ مي دهد. دستگاه عصبي محيطي : اعصابي كه از مغز و نخاع منشعب شده است و ارتباط آن ها را با بخش هاي مختلف بدن برقرار مي كند.

نورون ها :

مراكز عصبي و اعصابي كه از آن ها منشعب شده اند، همه از سلول هاي عصبي يا نورن ها ساخته شده اند. نورن ها از نظر شكل، ساختمان و اندازه با يكديگر متفاوت اند ولي همه آنها از جسم سلولي، دندريت و آكسون تشكيل شده اند. جسم سلولي شامل هسته، سيتوپلاسم و غشاي معمولي است. دندريت و آكسون دنباله هاي سيتوپلاسمي نورون اند كه گاه بسيار طويل هستند. اين دنباله هاي سيتوپلاسمي را تار (رشته هاي عصبي) مي نامند كه اجتماع آن ها در كنار يكديگر اعصاب را تشكيل مي دهد. كار نورون ها انتقال پيام عصبي به مراكز عصبي و از آنجا به همه ي نقاط بدن است. نورون ها اين عمل را فقط در يك جهت انجام مي دهند. پيام عصبي در طول نورونها جريان مي يابد و منتقل مي شود. نورون ها با يكديگر و نيز با اندامهاي مختلف بدن در ارتباطند. اين محل ارتباط را سيناپس مي گويند. در سيناپس، نورون ها به يكديگر و يا به اندام هاي بدن متصل نمي شوند بلكه فقط اكنون دندريت آن ها در كنار هم يا در كنار اندامها قرار دارد و پيام عصبي بين آنها از دندريت به سمت آكسون ها جريان مي يابد، در جدول زير گوناگوني نورون ها را از نظر عملي مشاهده مي كنيد : كار ويژگي ساختاري نوع نورون انتقال پيام عصبي از اندامه هاي حسي و اعضاي داخلي بدن به سمت مراكز عصبي دندريت بلند، آكسون كوتاه حسي انتقال پيام عصبي در مراكز عصبي و برقراري ارتباط بين نورون هاي حسي و حركتي دندريت كوتاه، آكسون كوتاه يا بلند رابط انتقال پيام عصبي از مراكز عصبي به كليد بخش هاي عمل كننده بدن (مثل غده ها و ماهيچه ها) دندريت كوتاه، آكسون بلند حركتي

انعكاس:

همه اعمال ما ارادي نيست،‌بلكه گاهي اوقات كارهايي را به صورت غيرارادي، بسيار سريع و بدون تفكر و اغلب به عنوان حفاظت از خود انجام مي دهد كه آنها را اعمال انعكاسي مي گويند. انعكاس ها ممكن است ساده يا پيچيده باشند. مثلاً ممكن است در اثر برخورد دستتان با يك جسم داغ فقط دست خود را عقب بكشيد. يا بدن خود را نيز دور كنيد يا حتي يك قدم به عقب برداريد. در چنين حالت هايي به ترتيب، ماهيچه هاي بيشتري در انعكاس شركت كرده اند.

دستگاه هورموني :

دستگاه عصبي، با همه ي توانايي خود و يا انشعاباتي كه به تمامي نقاط بدن مي فرستد تنها دستگاه هماهنگ كننده ي بدن نيست. بسياري از اعمال بدن به نوع ديگري از ارتباط و هماهنگي بين بخشهاي مختلف بدن نيازدارند كه ايجاد آن به عهده ي دستگاه هورموني است. هورمون ها ،‌تركيبات شيميايي خاصي در بدن هستند كه از غده هاي خاصي در خون ترشح مي شوند. اين مواد در حقيقت رابط هاي شيميايي هستند كه بين فعاليت هاي اجزاي تشكيل دهنده بدن هماهنگي بوجود مي آورند. هورمون ها به مقدار بسيار كم ترشح مي شوند و بوسيله خون به اندام هدف خود مي رسند و در آن جا سبب كاهش يا افزايش شدت يك نوع فعاليت و در واقع تنظيم آن فعاليت مي شوند. اندام هدف شامل مجموعه ي خاصي از سلول هاي حساس به يك هورمون است. برخي از غده ها يك هورمون و گروهي چند هورمون ترشح مي كنند. مقدار ترشح هورمون همواره بايد به اندازه مشخص باشد، افزايش يا كاهش اين مقدار باعث ايجاد بيماري مي گردد. ميزان ترشح هورمونها به راههاي حقيقي كنترل مي شود. علاوه بر يان كه هر غده مقدار هورمون توليد خود را بدقت زير نظر دارد،‌معمولاً توسط غده هيپوفيز هم كنترل مي شود. اين غده نيز به نوبه ي خود تحت نظارت بخشي از مغز قرار دارد، به اين ترتيب بعضي از كارها را در دستگاه عصبي و هورموني با ارتباط و هماهنگي همه ديگر انجام ميدهند. در بدن هورمونهاي زيادي ترشح مي شوند كه هر كدام كار مشخص دارند. بعضي نيز كارهاي مختلفي را به عهده دارد و گاهي نيز براي انجام يك فرآيند تأثير چند هورمون لازم است. تنظيم رشد و تنظيم قند خون از موادي هستند كه تحت تأثير عمل چند نوع هورمون قرار دارند. در رشد بدن هورممون هاي هيپوفيز و تيروئيد مؤثرند، تأثير هورمون غده تيروئيد بيشتري مربوط به دوران جنيني است . از غده هيپوفيز هورمون هاي مختلفي ترشح مي شود كه يكي از آنها هورمون هاي رشد است. اين هورمون ها بر ناحيه ي انتهايي استخوانهاي دراز اثر مي كند كه در نتيجه آن،‌تا حدود 20 سالگي با تبديل به غضروف به استخوان بر طول قد اضافه مي شود . مقدار ترشح هورمون رشد، بسيار اهميت دارد. بطوريكه كم يا زياد شدن مقدار آن، ايجاد بيماري مي كند. در مقدار قند خون بطور عمده پنج نوع هورمون كه از لوزالمعده ،‌هيپوفيز و فوق كليه ترشح مي شوند نقش دارند. فقط زكي از اين هورمون ها، يعني انسولين كه از لوزالمعده ترشح مي شود،‌باعث كاهش قند خون و ورود آن به سلولها مي گردد. اما بقيه ي هورمون ها كه يكي از آن ها از خود لوزالمعده ترشح مي شود باعث افزايش قند خون مي شود.

فكر كنيد سؤالات زير درباره نورونهاست . به اين سؤالات پاسخ دهيد: چه خصوصيت هايي در سلول هاي عصبي ديده مي شود كه شبيه آن ها در سلول هاي ديگر بدن وجود ندارد؟

سلول هاي عصبي براي انتقال پيامهاي بدن (تحريك هاي عصبي) طرح ريزي شده اند و اين پيام ها ماهيت الكتريكي دارند،‌همچنين اين سلول ها واجد تارهاي بسياري به نام رشته هاي عصبي هستند كه در سلول هاي ديگر بدن وجود ندارند.

فرق عمل دندريت ها و آكسون ها چيست؟

دندريت پيام هاي عصبي را دريافت مي كند و آنها را به جسم سلولي انتقال ميدهد اما آكسون پيامهاي عصبي را از جسم سلولي مي گيرد و منتقل مي كند.

انتقال پيام هاي عصبي در طول نورن بصورت يك طرفه انجام مي شود . فايده ي اين وضع چيست؟

اين وضع براي جلوگيري از اختلال در كار انتقال پيام هاي عصبي ضرورت دارد. فكر كنيد .

جدول زير درباره ي انعكاس هاست. آنرا تكميل كنيد.

منظور پاسخ محرك نوع انعكاس عدم ورود سوزن به دست حركت دست به عقب سوزن عقب كشيدن دست محافظت از چشم ها بستن چشم مشاهده غذا ترشح بزاق محافظت از چشم ها بستن چشم تماس جسم خارجي با قرنيه پلك زدن خروج غبار از چشم خروج اشك از چشم ورود جسم خارجي به چشم ريزش اشك خروج غبار از بيني خروج هوا از بيني تماس غبار با مخاط بيني عطسه عدم ورود غذا به ناي خروج غذا از ناي تماس ذره غذا با پوشش ناي سرفه عدم ورود نور زياد به چشم تنگ شدن مردمك نور زياد تغيير قطر مردمك دريافت مقدار زياد اكسيژن تنفس عميق كاهش اكسيژن خون خميازه دوركردن زانو از عامل ضربه حركت ساق پا به بالا ضربه تندزير كشكك زانو پرش زانو

تفسير كنيد با مشاهده شكل ص 123 آن چه را كه رخ داده است را توضيح دهيد.

1) ابتدا جسم تيز،نورون حسي واقع در نقطه ي تماس را تحريك مي كند. 2) اين نورون با پيام از طريق آكسون خود، با واسطه يا بدون واسطه نورون رابط، به نورون حركتي كه در مركز عصبي (نخاع) واقع است مي رساند. 3) نورون حركتي واقع در نخاع، از راه آكسون، خود پيام لازم را به سلول هاي ماهيچه اي مي رساند. 4) سلول هاي ماهيچه اي منقبض مي شوند و پوست از محرك اوليه دور مي شود

فايده ي سرعت و غيرارادي بودن عمل انعكاس چيست؟

زيرا عمل انعكاس،‌قبل از آن كه مغز اطلاع حاصل كند كه چه اتفاقي مي افتد و وقت زيادي بگذرد، صورت مي گيرد.

آيا جانوران همه انعكاس دارند؟

بله انعكاس هاي نخاعي را مي توان در قورباغه اي كه مغز آن تخريب شده است نيز نشان داد.

مقايسه كنيد اين جدول را تكميل كنيد:

دستگاه هورموني دستگاه عصبي   شيميايي تقريباً الكتريكي نوع پيام خون اعصاب مسير انتقالي كم زياد سرعت نسبي تدريجي زياد سرعت پاسخ زياد كم دوام پيام

فكر كنيد : چرا اثر هورمون ها پايدارتر از اثر پيام هاي عصبي است؟ فايده ي اين پايداري چيست؟

تأثير هورمون ها با دوام تر از تأثير كار اعصاب است. اثرات آن ها بسيار كندتر و از نظر خصوصيات عمومي تر است. بيشتر تغييراتي كه تحت كنترل آنهاست، ماهيتي بلند مدت دارد. **********  فصل 12 – نوجواني و بلوغ رشد : انسان در طول زندگي خود مراحل مختلفي را از جنين تا پيري مي گذراند بر خلاف گياهان كه در تمامي عمر خود رشد مي كنند، فقط در محدوده زماني خاص اين توانايي را دارد.رشد به معني افزايش تعداد سلول ها يا افزايش غيرقابل برگشت ابعاد آن هاست. آهنگ رشد انسان درابتداي دوران جنين بسيار سريع است ولي بتدريج كاهش مي يابد. اين كاهش در سال هاي نوزادي و كودكي ادامه مي يابد ولي در دوران بلوغ مجدداً شدت مي گيرد و سپس در جواني پايان مي پذيرد. البته تكثير برخي سول ها به منظور ترميم و جايگزيني سلول هاي از دست رفته ، همواره ادامه خواهد داشت.   بلوغ : بلوغ يك واژه عمومي است كه در موارد مختلفي كاربرد دارد اما به عنوان رويداد مهمي كه در مراحل رشد انسان پيش مي آيد. به صورت هاي مختلفي تعبير شده است. معمولاً مجموعه ي تغييرات بدني و رواني كه بين دوران هاي كودكي ونوجواني پيش مي آيد و گاه تا دوران جواني ادامه مي يابد، بلوغ ناميده مي شود. دوران نوجواني حدفاصل كودكي و جواني است و دوره ي انتقال به بزرگسالي محسوب مي شود . در اين دوره به دليل رخ دادن بلوغ، تغيير و تحولات سريعي در شما پديد مي آيد. رشد در دوران نوجواني ،‌با رشد سريع جسمي كه در دخترها زودتر از پسر ها اتفاق مي افتد. آغاز مي شود و تا زماني كه جهات ديگر رشد تكميل شود، ادامه مي يابد. در حقيقت نوجواني دوراني است كه زندگي آينده ي شما مشكل جديدتري مي گيرد و پي ريزي مي شود. بنابراين هر قدر دانش و آگاهي شما درباره بلوغ و نوجواني بيشتر باشد. نگرانيها و مشكلات كمتري در اين دوره خواهيد داشت.     تغييرات جنسي : در دوران بلوغ بدليل ترشح هورمون هاي جنسي صفات ثانويه جنسي بوجود مي آيد كه باعث تفاوت دو جنس محسوب مي شوند. هورمون هاي جنسي از غده هاي جنسي شامل بيضه در پسرها و تخمدان در دخترها ترشح مي شود. هورمونهاي جنسي مسؤول بروز علايم اصلي بلوغ جنسي يعني ايجاد صفات ثانويه جنسي و نيز توليد گامت هاي نر وماده اند. هورمون بيضه ها تستوسترون نام دارد كه باعث افزايش رشد ماهيچه ها و استخوان ها مي گردد. به همين دليل بلوغ جنسي همراه با افزايش قد و وزن و قدرت عمومي بدن صورت مي گيرد. بم شدن صدا، رويش موي بدن صورت از جمله صفات ثانويه جنسي در پسرها است. تخمدان ها دو نوع هورمون استروژن و پروژسترون توليد مي كنند. اين هورمون ها باعث افزايش رشد استخوان لگن، رشد سينه ها و رويش موي بدن مي شوند كه از جمله صفات ثانويه جنسي در دخترها هستند.     تغييرات عاطفي : در دوران بلوغ، انسان از لحاظ رواني نيز داراي نيازهاي ويژه اي است كه بايد آن را برطرف كنيد تا بتوانيد از ايمني خاطر برخوردار شديد. از جمله : الف – نياز به قابل ارزش بودن ب – نياز به تصميم گيري در حال حاضر بر خلاف دوران كودكي خودتان بايد دوباره ي بسياري از كارها تصميم گيري كنيد و به اصطلاح مستقل باشيد اما در مواردي مي بينيد كه خانواده چنين اجازه اي را به شما نمي دهد. در تصميم گيري مهم تر از هر چيز شناخت دقيق قابليت ها و توانايي هاي خود است اما اعتماد به نفس داشتن شما را در اين زمينه كمك مي كند. فراموش نكنيد خانواده بهتر از ديگران مي تواند در تصميم گيري و ارزشيابي تصميمتان به شما كمك كند.     عواطف و رفتارها : در سنين بلوغ ،‌دچار شدن به احساسات شديد،‌امري طبيعي است. گاهي به شدت خوش گاه به شدت افسرده، ‌قسمتي از اين تغييرات محصول ترشحات نامتوازن هورمون هاست كه بعد از مدتي،‌خود به خود تنظيم خواهند شد، اما گاهي همه افكار ناراحت كننده اي به سراغ شما مي آيند كه نمي توانيد يا نمي خواهيد درباره ي آن ها با ديگران صحبت كنيد. بعضي از افراد، با استفاده از روش هايي به نام واكنش هاي دفاعي با چنان افكاري مقابله كنند. برخي از اين واكنشها مفيد و بعضي ....اما به ياد داشته باشيد كه واكنش دفاعي به منزله زرهي است كه تشخيص فاقد ايمني خاطر، براي پوشاندن ضعف خود در برابر شرايط محيطي،‌يا براي جبران محروميت ها، آن را به كار مي برد. افراد قوي و داراي اعتماد به نفس كمتر به اين واكنش ها نياز دارند.     برخي از واكنش هاي دفاعي عبارتند از : جايگزيني : جانشين سازي يك هدف با احتمال موفقيت زياد به جاي هدف غيرقابل دسترس خيالبافي : فرورفتن در عالم رؤيا و فكر كردن درباره وقايعي كه مايل بودم اتفاق بيفتد. دليل تراشي : ارائه دليل به ظاهر قانع كننده براي عمل بدي كه انجام داده ايم. جبران نقص :‌نسبت دادن صفاتي به خود كه در واقع فاقد آنها هستيم انكار : پوشاندن مسئله يا واقعيت ناخوشايندي كه مي خواهيم براي ديگران آشكار شود.     فكر كنيد 1 – اصطلاح رشد را تعريف كنيد؟ رشد به معناي افزايش تعداد سلول ها با افزايش غيرقابل برگشت ابعاد آنهاست.     2 – اصطلاح بلوغ را تعريف كنيد؟ مجموعه تغييرات بدني و روحي كه بين دورانهاي كودكي و نوجواني پيش مي آيد و گاه تا دوران جواني ادامه مي يابد ، بلوغ ناميده مي شود.     3 – كدام غدد مسؤول ترشح هورمونهاي جنسي هستند؟ هورمون هاي جنسي از غده هاي جنسي شامل بيضه در پسرها و تخمدان در دخترها ترشح مي شود.     4 – تأثير هورمون تستوسترون در جنس چيست؟ اين هورمون باعث افزايش رشد ماهيچه ها و استخوان ها مي گردد كه افزايش قد، وزن و قدرت عمومي بدن را بدنبال دارد.     5 – دو مورد از تغييرات عاطفي دوران بلوغ را نام ببريد؟ نياز به قابل ارزش بودن – نياز به تصميم گيري     6 – واكنش دفاعي جايگزيني را شرح دهيد: جانشين سازي يك هدف با احتمال موفقيت زياد به جاي هدف غيرقابل دسترس     7 – چگونه ممكن است برخي از واكنش هاي دفاعي مفيد باشند؟ واكنشهاي دفاعي وسيله اي است براي برآوردن غيرمستقيم نيازها، كاستن از اضطراب و فشار را به دست آوردن حس اعتماد به نفس و امنيت رواني، واكنش هاي دفاعي شيوه هايي براي دفاعي شيوه هايي براي دفاع از خويشتن در مقابل اضطراب هاي دردناك به حساب مي كنيد.   ********** فصل 13 – توليد مثل اهميت و گوناگوني در ميان ويژگيهايي كه جانداران را از موجودات بي جان متمايز مي كند،‌شايد توليد مثل مهم ترين آنها باشد. زيرا در بين آثار حيات مختلف،‌مانند تغذيه، تنفس و حركت و ....هيچكدام به اندازه ي توليد مثل تفاوت موجودات زنده و غيرزنده را نشان نمي دهد. شما ويروس ها را به عنوان گروهي كه درمرز ميان موجودات بي جان و جاندار قرار دارند مي شناسيد. ويروس ها نيز به نوعي توليد مثل مي كنند. گرچه اين عمل آن ها بوسيله ي سلول ميزبان (سلولي كه به آن وارد شده اند) صورت مي گيرد. به هر حال توليد مثل تقريباً مهم ترين شباهتي است كه ويروس ها به موجودات زنده دارند. هر جانداري دير يا زود مي ميرد. اگرموجودات زنده توليد مثل نكنند، به زودي همه جانداران روي زمين از ميان خواهند رفت. بنابراين توليد مثل نقش اصلي را در بقاي نسل جاندار به عهده دارد. توليد مثل ويژگي و عملي است كه موجب توليد جانداران جديد از همنوعان خود مي گردد. توليد مثل در جانداران به دو روش صورت گيرد: الف – غيرجنسي : روشي كه در آن موجود يك فرد براي بوجود آمدن جانداران جديد كافي است. ب - جنسي : روشي كه در آن بوجود آمدن جانداران جديد وابسته به وجود «دو جنس» مختلف است كه معمولاً از آن ها به عنوان نر و ماده نام مي برند. برخي از موجودات زنده فقط به يك روش و بعضي به هر دو روش توليد مثل مي كنند.   توليد مثل غيرجنسي : در اين روش كار توليد مثل بوسيله يك فرد صورت مي گيرد. در اين نوع توليد مثل وقتي جاندار به مرحله ي معيني از رشد برسد مي تواند تكثير يابد و افراد جديدي را بوجود آورد. بسياري از موجودات زنده از جانداران ساده، مثل باكتريها و تك سلولي ها ، تا بعضي از گياهان و جانوران به اين روش توليد مثل مي كنند. الف – توليد مثل رويشي : نوعي توليد مثل غيرجنسي است كه درآن جاندار اوليه يا قسمتي از پيكرش جاندار مشابه را ايجاد مي كند. توليد مثل رويشي به راه هاي مختلف صورت مي گيرد. مثلاً سلول باكتري ها و برخي آغازيان با دو نيم شدن تكثير مي شوند. در اين روش سلول اوليه كه ممكن است داراي هسته يا فاقد آن باشد از وسط به دو نيمه تقسيم مي گردد. در برخي گياهان و جانوران قطعه قطعه شدن ديده مي شود. مثلآً وقتي خزه رشد مي كند ممكن است انشعاب هاي جديد از گياه قديمي جدا شود. در اين صورت هر كدام مي توانند به گياه تازه اي تبديل شوند. ب - هاگ زدايي : نوعي توليد مثل غيرجنسي است كه به كمك هاگ صورت مي گيرد. هاگ يك سلول ويژه براي توليد مثل است كه توسط جاندار اوليه توليد مي شود ولي مي تواند به تنهايي و بطور مستقيم جاندار جديد را ايجاد كند. هاگ ها در اندام هايي بنام هاگدان توليد مي شوند و پس از رسيدن با پاره شدن ديواره هاگدان آزاد مي شوند. اين هاگ ها همراه باد يا آب به نقاط مختلف مي روند. در هر جا كه شرايط رويش براي آنها مناسب باشد، رشد مي كنند و موجودي مانند والد خود را بوجود مي آورند.     توليد مثل جنسي : در اين نوع توليد مثل ،‌بايد دو نوع سلول جنسي نرو ماده وجود داشته باشد تا اين سلول ها با هم تركيب شوند و اولين سلول جاندار جديد حاصل آيد. پس در اين نوع توليد مثل، وجود دو جنس لازم است و توليد مثل جنسي بوسيله گامت ها (سلول هاي جنسي ) صورت مي گيرد. كه توسط دو جنس مختلف (نر و ماده) توليد مي شوند. گامت يك سلول ويژه براي توليد مثل است كه براي توليد جاندار جديد با گامت ديگري از جنس مخالف همان نوع جاندار تركيب شود. گامت در اندام توليد مثلي بوجود مي آيد. اندام هاي توليد شده نر وماده ممكناست در دو جاندار مختلف (نر وماده) با يك جاندار(نر و ماده) وجود داشته باشد. بسياري از گياهان و برخي از جانوران «نر - ماده» هستند. در برخي از موجودات زنده ، نر وماده اسم هاي مختلف دارند. مثل مرغ يا خروس و زن و مرد. تركيب سلول هاي جنسي نر و ماده را كه منجر به تشكيل سلول تخم مي شود لقاح مي گويند. تخم الين سلول جاندار جديد است كه با تقسيم هاي پي در پي و تغييراتي كه پيدا مي كند،‌در نهايت جانداري مشابه به والدين ايجاد مي كند.     توليد مثل جنسي در گياهان گلدار: كشاورزان ،‌بيشتر گياهان را با كاشتن دانه زياد مي كنند مي دانيد يك دانه در داخل گل تشكيل مي شود و مي تواند رشد كند و گياهي شبيه به گياه والد خود را بوجود آورد. گل اندام توليد مثلي گياهان گلدار(نهان دانه) است. در گل بخش هاي توليد كننده ي گامت، پرچم و مادگي هستند. در بيشتر گل ها دو نوع اندام نر وماده مشاهده مي شود و گل ها نر – ماده هستند. يعني هم پرچم و هم مادگي دارند. در قسمت پائين مادگي كه حجيم تر است (تخمدان) يك يا چند تخمك وجود دارد. در هر كدام از تخمك ها گامت ماده بوجود مي آيد. در نوك پرچم برجستگي كوچك (بساك) ديده مي شود كه بعد از رسيدن مي تركد و ازداخل آن تعداد زيادي دانه ي گرده خارج مي شود كه گامت نر در آن بوجود مي آيد. دانه هاي گرده اي كه از نوك پرچم ها آزاد مي شوند، بايد به نوك مادگي برسند، نوعي مادگي چسبناك است وقتي دانه هاي گرده به آن ها مي رسند، به راحتي پائين نمي روند و بايد به كمك آنزيم ها حل كننده راه خود را به محل گامت ماده در داخل تخمك باز كنند و با آن تركيب شوند. پس از گرده افشاني (پراكنده شدن دانه هاي گرده به منظور قرارگرفتن روي كلاله ي مادگي) گامت نر وماده با يكديگر تركيب مي شوند و سلول تخم را ايجاد مي كنند . سلول تخم كه در درون تخمك قرار دارد . گياهك (چنين گياه جديد)را مي سازد. در اين حالت تخمك تبديل به دانه و تخمدان تبديل به ميوه مي گردد.     توليد مثل جنسي در جانوران : جانوران همه براي توليد مثل به سلول هاي نر و ماده نياز دارند.گامت نر اسپرم و گامت ماده تخمك نام دارد كه در اندام توليد مثلي نر وماده بوجود مي آيند. در همه ي مهره داران و بعضي از بي مهره ها،‌ جانور نروماده از هم جدا هستند. اما در بعضي بي مهره ها از قبيل اسفنج ها، مرجانها ، بعضي از كرم ها، نرم تنان ،‌مانند گياهان، اندام توليد مثل نر و ماده در بدن يك فرد است (نر = ماده اند) جانوران گر چه در توليد مثل جنسي روش هاي مختلفي دارند ولي دو ويژگي مشترك در اين روش ها وجود دارد كه در قالب شرايط گوناگون ساختار بدني و محيطي آنها به شكل هاي مختلفي بروز مي كند.     الف – ايجاد امكان لقاح: گامت ها بايد با يكديگر برخورد كنند تا بتوانند تركيب شوند و سلول تخم را ايجاد نمايند. اگر چه اغلب، گامت نر – بر خلاف گامت ماده متحرك است اما معمولاً براي برخورد با هم به شرايط محيطي وابسته اند. بنابراين براي انجام لقاح شرايط مكاني و زماني خاص لازم است. از نظر شرايط مكاني لقاح ممكن است در بيرون بدن جاندار صورت بگيرد (مانند بسياري از بي مهرگان، ماهي ها و دوزيستان) يا آن كه در داخل بدن باشد (مانند خزندگان، پرندگان، پستانداران و بسياري از گياهان) در حالت اول آن را لقاح خارجي و در صورت دوم آن را لقاح داخلي مي گويند. از نظر شرايط زماني توليد گامت ها ونيز رها شدن آن ها به منظور تركيب با يكديگر بايد تقريباً در يك موقع و در زمان مناسب باشد تا امكان برخورد مؤثر گامت ها فراهم شود. اين زمان مناسب، در برخي جانوران مثل پستانداران و پرندگان دوره ي جنسي نام دارد.     ب - ايجاد امكان رشد تخم تا ايجاد نوزاد : براي آنكه توليد مثل موفق باشد، بايد شرايط تغذيه و حفاظت از جنين فراهم شده باشد. در جانوراني كه جنين داخلي «رحم» درون شكم ماده پرورش مي يابد. اين شرايط به بهترين صورت وجود دارد. جنين از طريق اندامي به نام «جفت» كه به وسيله «بند ناف » به جنين متصل است با خون مادر ارتباط دارد و مواد لازم را از آن دريافت مي كنند و مواد زايد را به آن مي دهد. در جانوران تخم گذار، جنين از نظر تغذيه به اندوخته غذايي داخل تخم وابسته بوده و از نظر حفاظت با توجه به نوع جانور، به پوسته ي سخت و يا قابل انعطاف تخم متكي است.     توليد مثل در آدمي : توليد مثل در انسان نيز مانند پستانداران ديگر با تشكيل سلول هاي جنسي نر و ماده و تركيب هسته هاي آنها با يكديگر و ايجاد سلول تخم صورت مي گيرد. در انسان، گامت ها توسط غدد جنسي توليد مي شوند. شما با غدد جنسي به عنوان غدد مولد هورمون هاي جنسي آشنا شديد اما آن ها، گامت نر (اسپرم) و گامت ماده (تخمك) نيز توليد مي كنند. بيضه ها يك جفت غده هستند كه در زير شكل و خارج از آن قرار دارند. اين غدد شامل لوله هاي نازك و پرپيچ زخمي هستند كه عمل اسپرم سازي را در دمايي كمتر از دماي معمولي بدن و بطور دائم از دوران بلوغ تا پايان عمر انجام مي دهند. البته شدت آن در سنين كهولت كاهش چشمگيري پيدا مي كند. اسپرم ها پس از ساخته شدن در مجاري پيچيده اي كنار بيضه انباشته مي شود تا مراحل نهايي رشد خود را طي كنند. تخمدان ها دو عدد غده بيضي شكل هستند كه در دو طرف داخل شكم، در پايين و جلوي روده ها قرار دارند. تخمدان ها عمل تخمك سازي را از دوران بلوغ تا حدود 30 تا 40 سال انجام مي دهند. هر تخمدان داراي تعداد زيادي سلول مولد تخمك است كه اولين مراحل تبديل شدن به تخمك را در دوران جنيني طي كرده اند. معمولاً در هر ماه يكي از اين سلول ها (تخمك هاي اوليه) فعال شده و يك تخمك ساخته مي شود. اين سلول بوسيله ي لوله هايي كه تخمان را به رحم مرتبط مي كنند وارد آن مي گردند. تخمك سلول بسيار درشتي است و در انسان حدود 1/0 ميلي متر قطر دارد.     بحث كنيد اين كه توليد مثل ويژگي مهم موجودات زنده است اما هيچ جانداري ،‌اگر فعاليت توليد مثلي نداشته باشد. جان خود را از دست نمي دهد. به نظر شما دليل آن چيست؟ توليد مثل چه تفاوتي با ساير ويژه گي هاي موجوات زنده دارد؟ يك جاندار حتي اگر توانايي توليد مثل داشته باشد، باز هم ممكن است سنش پايدار نماند .     چه عواملي در بقاي نسل جاندار مؤثر است؟ توليد مثل براي بقاي نسل اهميت دارد و در بقاي فرد نيز تأثيري ندارد. سالم بودن فرزندان – مناسب بودن محيط زندگي جاندار از نظر تأمين غذا و ساير نيازهاي فرزندان     يكي از اهداف توليد مثل ،‌افزايش تعداد جاندار است، آيا اين هدف به تنهايي كافي است و مي تواند نسل جاندار را حفظ كند؟ اگر شرايط محيط تغيير كند چه اتفاقي مي افتد؟ هدف مهم تري بايد در توليد مثل مورد توجه باشد؟ با تغيير شرايط محيط ممكن است شرايطي بوجود آيد كه براي بقاي افراد آن گونه مناسب نباشد. از اين رو نسل جاندار از بين مي رود. توليد مثل جنسي سبب ايجاد گوناگوني در افراد يك گونه مي شود. اين گوناگوني سبب مي شود حتي با تغيير شرايط محيط برخي افراد گونه توانايي زيستن داشته باشند و نسل جاندار را حفظ كنند. يكي ديگر از راه هاي حفظ نسل در شرايط تغيير زندگي، توليد ساختارهايي مانند دانه، پياز و غيره است كه به شرايط نامساعد مقاوم هستند.     به نظر شما كداميك از هدف هاي توليد مثل در توليد مثل غيرجنسي در كداميك در توليد مثل جنسي تأمين مي شود؟ توليد مثل جنسي سبب توليد فرزنداني كاملاً مشابه با والدين مي شود و به سرعت نسل را جاندار گسترش مي دهد ولي توليد مثل جنسي با ايجاد گوناگوني ژنتيكي در فرزندان سبب افزايش توان سازگاري و بقاي نسل جاندار مي شود.     بحث كنيد . در لقاح خارجي ، گامت ها در محيط زندگي جاندار كه معمولاً آب است رها مي شوند. البته در لقاح داخلي نيز بايد محيط مناسب براي زنده ماندن گامت ها تا هنگام لقاح فراهم باشد. گامت هايي كه لقاح خارجي دارند،‌بايد چه ويژگي هايي داشته باشند؟ تعداد آن ها بايد زياد باشد تا شانس اين كه تعدادي از آن ها به گامت برسند بيشتر شود. گامت هاي نر بايد تاژك داشته باشند تا با شنا كردن در آب به گامت ماده برسند پوشش هاي حفاظتي مناسب و چسبناك داشته باشند     چرا لقاح خارجي روش مطمئني براي توليد جاندار جديد نيست؟ چون بسياري از گامتها از بين مي روند و شانس لقاح و حتي شانس رشد چنين اندك خواهد بود.     مزاياي لقاح داخلي بر لقاح خارجي چيست؟ در لقاح داخلي شانس لقاح گامت ها بيشتر است از اين رو جاندار براي يك توليد مثل موفق انرژي كمتري هدر مي دهد. چرا حتي در لقاح داخلي تعداد گامت هاي نر بسيار بيشتر از گامت هاي ماده است؟ زيرا در در لقاح داخلي نيز تنها تعداد معدودي گامت نر توانايي رسيدن به گامت ماده و لقاح را دادند. لازم به ذكر است اين امر سبب مي شود لقاح گامت هاي معيوب كاهش پيدا كند. فكر كنيد گامت هاي نر و ماده در حيوانات تخم گذار و بچه زا با يكديگر متفاوتند. چرا در بسياري از تخم گذاران ، گامت هاي ماده بسيار بزرگ تر از گامت هاي نر است؟ گامت هاي نر كوچك، زياد و متحرك هستند. ولي گامت ماده بزرگ ، كم و غيرمتحرك است. گامت ماده در حيوانات تخم گذاردرشت تر بوده و ذخاير فراوان غذايي دارد و نيز پوسته هاي حفاظتي ضخيم تري دارد. حيوانات بچه زا چه فرمت هايي بر حيوانات تخم گذار دارند؟ مراقبت از زاده ها در حيوانات بچه زا از اطمينان بيشتري برخوردار است. در حالي كه در تخم گذاري بايد تعداد زيادي فرزند پرورش داد تا شايد يكي از آن ها به سن بلوغ و توليد مثل برسند. سؤال ازمتن 1 – انواع روشهاي توليد مثل را نام ببريد. توليد مثل غيرجنسي و توليد مثل جنسي 2 – نحوه توليد مثل غيرجنسي چگونه است؟ در اين روش، كار توليد مثل بوسيله يك فرد صورت مي گيرد. در اين نوع توليد مثل ، وقتي جاندار به مرحله ي معيني از رشد برسد مي تواند تكثير يابد و افراد جديدي را بوجود آورد. 3 – از راه هاي توليد مثل قطعه قطعه شدن را توضيح دهيد. در برخي گياهان و جانوران انشعاب هاي جديد از گياه يا جانور قبلي جدا مي شود كه هر كدام از آن ها مي تواند به جاندار تازه اي مبدل شود. 4 – هاگ زايي نوعي توليد مثل ......... است كه به كمك ......... صورت مي گيرد. غيرجنسي – هاگ 5 – گامت چيست؟ گامت يا سلول جنسي ، يك سلول ويژه براي توليد مثل است كه براي توليد جاندار جديد بايد با گامت ديگري از جنس مخالف همان نوع جاندار تركيب شود. 6 – لقاح چيست؟ تركيب سلول هاي جنسي نر و ماده را لقاح مي گويند كه حاصل آن سلول تخم است. 7 - «گل ها نر – ماده هستند» يعني چه ؟ يعني هم پرچم و هم مادگي دارند. 8 – اصطلاح گرده افشاني را تعريف كنيد. گرده افشاني عبارت است از پراكنده شدن دانه هاي گرده به منظور قرارگرفتن روي كلاله ي مادگي. 9 – اسپرم ها مراحل نهايي رشد خود را در كجا طي مي كنند؟ در مجاري پيچيده اي كه در كنار بيضه قراردارد 10 – هر تخمدان داراي .......... سلول مولد تخمك است كه اولين مراحل تبديل شدن به تخمك را در .......... طي كرده اند. تعداد زيادي - دوران جنيني   ********** فصل 14 – آدمي و محيط زيست منابع طبيعي افزايش جمعيت، ميزان تقاضا را براي منابع طبيعي بالا مي برد و هر محيطي كه منشأ اين منابع است، تأثير مي گذارد. منابع طبيعي مواد خام مورد نياز انسان هاست. گروه اول بطور عمده از جانداران تشكيل شده و قابل جايگزيني است. مثل محصولات دامي،‌درختان ، نخ و پشم ، گروه دوم موادي هستند كه در صورت تمام شدن يا قابل جبران نيستند يا زمان لازم براي جايگزيني آنها به قدري طولاني است كه عملاً تجديد شدني محسوب نمي شوند. مثل : سوخت هاي فسيلي (نفت‌، گاز طبيعي،‌زغال سنگ) و معادن فلزات. تأثير انسان بر محيط خود بسيار وسيع است. آلودگي هوا، آلودگي آب، افزايش زباله ، نابودي گياهان و جانوران و نيز تخريب لايه ي اوزون مثال هايي از نتيجه ي فعاليت هاي انسان است. كه باعث آسيب طبيعت گرديده است.   حفظ محيط زيست : حفاظت محيط زيست به معني تلاش براي دستيابي به توازن ميان استفاده از منابع طبيعي و حفظ آنها براي آينده است. حفظ ذخاير زيرزميني، منابع آب، مصرف صحيح انرژي و حفاظت از گياهان و جانوران مثال هايي در اين مورد هستند. حمايت از تنوع موجودات زنده زمين مورد توجه پژوهشگران قرار دارد. گسترش شهرها، شهرك ها وآبادي ها . زيستگاه هاي طبيعي جانداران آن مناطق را از بين مي برد. علاوه بر آن آلودگي زمين، آب ، خاك و هوا و زندگي ساير جانداران اثر مي گذارد. دود حاصل از اتومبيل ها و كارخانه ها باعث نابودي درختان مي شود و گوناگوني زيستي را تهديد مي كند. گوناگوني زيستي جنگل ها انبوه مناطق گرمسيري كه در مناطق استوايي زمين قرار دارند. از ساير مناطق بيشتر است. دو سوم از انواع مختلف موجودات زنده در اين جنگل ها كه آن ها را جنگل هاي پر باران استوايي مي نامند. زندگي مي كنند. متأسفانه اين گوناگوني در حال حاضر در حال تهديد است. هر روز ، مناطق وسيعي از اين جنگل ها براي توسعه زمين هاي كشاورزي، چرانيدن دام ها و استفاده از چوب درختان جنگلي از بين مي رود.اگر اين جنگل زدايي با همين سرعت ادامه يابد. در 25 سال آينده، حداقل نيمي از موجودات زنده زمين منقرض مي شود،‌يعني از كره زمين محو مي گردد.     آلودگي هوا : معمولاً آلودگي وقتي بوجود مي آيد كه چيزهايي كه نبايد در محيط باشد وارد آن مي شود. آلودگي هوا يكي از مهمترين مسائل زيست محيطي ماست. اگر چه همواره برخي از اتفاقات طبيعي مثل آتش فشان ها باعث آلوده شدن هوا بوده اند، اما در گذشته، طبيعت اين فرصت را داشته است كه به ترميم خرابي ها بپردازد و محيط خود را تصفيه نمايد. امروزه هم پديده هاي طبيعي مواد آلوده اي را كه در هوا رها مي شود. پخش كرده و رقيق مي كنند. گاهي نيز ان ها را به صورت هاي مختلف وارد آب يا خاك مي نمايند ولي چون قدرت تصفيه ي طبيعت محدود است. در اغلب موارد نبرد با آلودگي هاي هوا ناكام مي ماند. ذرات گرد و غبار و دود حاصل از سوختن ناقص از سوخت هاي فسيلي اثرات مختلفي بر زندگي انسان دارند. از جمله كاهش ميزان رسيدن نورخورشيد به زمين، كاهش رشد گياهان، فرسودگي ماشين آلات و كاهش عمر و كارايي آنها و ايجاد مشكلات تنفسي     باران اسيدي : همه ساله ميليون ها تن گازهاي اسيدي از نيروگاهها، وسايل نقليه و كارخانه ها توليد مي شود. اين گازها را با خود به زمين مي آورند و موجب آسيب هاي فراواني مي شوند. نابود شدن جنگل ها،‌آلوده شدن آب ها، و تخريب ساختمان ها از جمله : زيان هاي اين پديده هستند، باران اسيدي باراني است كه گازهاي اسيدي در آن حل شده اند. باران هاي اسيدي ممكن است در جايي دورتر از كارخانه يا نيروگاهي كه آن را توليد كرده است ببارد، اثر اين نوع باران تدريجي است. ممكن است سالها طول بكشد تا از بين رفتن برگ هاي درختان به نابودي خود آن ها منجر مي شود و در نهايت، يك جنگل از بين برود مرگ آبزيان «رودخانه ها و درياچه ها نيز با افزايش ميزان اسيد آب بيشتر مي شود و در نهايت به نابودي همه ي گياهان و جانوران آلوده مي انجامد.     انسان و تغييردر طبيعت زنجيره غذايي به روابط غذايي گفته مي شود كه بين يك توليد كننده و چند مصرف كننده برقرار مي شود. زنجيره هاي مختلف در ارتباط با يك ديگر شبكه ي غذايي را مي سازند. هرقدر گوناگوني در محيط طبيعي آن ها بيشتر بوده و در نتيجه ، مقدار ارتباط هاي بين جانداران بيشتر باشد. اجتماع آن ها پايدارتر است. يك اجتماع بزرگ را مي توان مانند يك شبكه بزرگ دانست. اگر در يك شبكه بزرگ، تعدادي از تارها پاره شوند، شبكه هم پا بر جا مي مانند و از بين نمي رود. فعاليت هاي انسانها ممكن است طبيعت را تحت تأثير قراردهد. اين اثرها ممكن است مثبت يا منفي باشند. مثلاً وقتي انسان كشاورزي مي كند، بعضي از حلقه هاي زنجيره هايي غذايي را از بين مي برد و بعضي ديگر را تكثير مي كند. مثلاً براي درست كردن زمين هاي كشاورزي، محيط هاي طبيعي شامل گياهان و جانوراني كه بطور طبيعي در آن جا زندگي مي كنند را نابود و در عوض گياهان كاشتني را در آن جا تكثير مي كنند. با ظهور گياهان كشاورزي، گروهي ديگر از مصرف كنندگان مانند پرندگان و جوندگان مثل موش و نيز حشرات، كه از بخش هايي از گياهان كاشتني تغذيه مي كنند تكثير پيدا مي كنند. انسان سعي مي كند اين جانوران را كه از نظر غذايي رقيب او هستند، از بين ببرد و براي اين منظور از سموم و حشره كش ها استفاده مي كند. سموم به دلايل مختلفي استفاده مي شوند. مثلاً براي نابود كردن پشه هايي كه در مناطق گرمسيري بيماري مالاريا را به انسان منتقل مي كنند، از سموم حشره كش استفاده مي شود. به هر حال زندگي انسانها بر زندگي ساير جانداران اثر مي كند. پژوهش ها نشان داده است كه انسان در بعضي موارد از توازن هاي ظريفي را كه در طبيعت وجود دارد به هم زده است. به هم خوردن تعادل و توازن اين شبكه ي زندگي همه را به خطر مي اندازد و آن را با مشكل روبه رو مي كند. اثر انسان بر محيط زيست بسيار بيشتر از اثر مجموع همه ي جانداران ساكن زمين است. مثلآً سرازير شدن نفت از نفت كش هاي آسيب ديده ،‌همه ساله موجب مرگ ميليون ها جانور دريازي و نيز جانوراني كه از آنها تغذيه مي كنند مي شود. سوختن نفت و مشتقات آن باعث،‌آزاد شدن ميليون ها تن كربن دي اكسيد در هر سال مي شود. از جمله نمونه هايي كه از اثرهاي منفي انسان بر محيط زيست كشورمان وجود دارد. مي توان به آلودگي درياي خزر، آلودگي آب هاي بعضي از رودها ، آلودگي شهرهاي بزرگ و قطع بي حساب درختان جنگل ها اشاره كرد.     سؤال 1 – منظور از منابع طبيعي چيست و بر چند نوع است؟ منابع طبيعي،مواد خام مورد نياز انسانها است و به دو صورت تجديد نشدني در طبيعت وجود دارد. 2 – منظور از حفاظت محيط زيست چيست؟ تلاش براي دستيابي به توازن ميان استفاده از منابع طبيعي و حفظ آنها براي آينده 3 – منظور از باران اسيدي چيست؟ باران اسيدي باراني است كه گازهاي اسيدي در آن حل شده اند. 4 – گازهاي اسيدي چگونه توليد مي شوند؟ اين گازها ناشي از فعاليت روزانه نيروگاههاي،‌وسايل نقليه و كارخانه ها هستند. 5 – منظور از زنجيره ي غذايي چيست؟ زنجيره غذايي به روابط غذايي گفته مي شود كه بين يك توليد كننده و چند مصرف كننده برقرار مي شود. 6 – توضيح دهيد سوختن نفت و مشتقات آن چه اثري مي تواند بر ميزان آب اقيانوسها داشته باشد؟ سوختن نفت و مشتقات آن باعث آزاد شدن ميليون ها تن كربن دي اكسيد در هر سال مي شود. اين كربن دي اكسيد اضافي هواي كره ي زمين را گرم تر مي كند كه باعث ذوب يخ هاي قطبي و افزايش ميزان آب اقيانوس ها مي شود.